Girişimciler gitti, askerler geldi: Teknoloji savaşı kucakladı, iklim hepsini durdurdu.
Dünyanın en büyük teknoloji buluşmalarından Lizbon Web Summit’te bu yıl gündem kod değil güç. Programın çoğu yapay zekâ, azımsanmayacak bir bölümü siyaset ve jeostrateji. Sahneye askerler çıktı ve ucuz dronların savaşı nasıl değiştirdiğini gururla anlattı. Çinliler “biz daha ucuzuz, daha açığız” dedi, Avrupa Komisyonu “bizim de bir planımız var” demek için çırpındı, Trump’ın stratejistleri ara seçim yenilgisini açık açık tartıştı. Bir fırtına, zirvenin en kalabalık gününü sildi. Zirvede doğayı kimse yeterince konuşmadı. Son sözü doğa söyledi.
Bir panelden notlarımla başlamak istiyorum yazıya… ben çok şaşırdım sizin de irkileceğinizi tahmin ediyorum. Konuşmacı, Ukrayna cephesinde yaralanan bir askerin hikâyesini anlattı. Saklanmak zorunda kalan asker, düşman eline geçmemek için kendi bacağını tek başına kesmiş. Bu hikâyeyi bir savaş muhabirinden değil, teknoloji zirvesinde dinlemek şaşırttı. Yıllardır izlerim sahnede eskiden nasıl kod yazılacağı, bir sonraki (unicorn) kim olacak diye konuşulurdu.
Bir şehir, bir zirve, bir fatura
Lizbon belediye sınırları içinde 2021 nüfus sayımına göre yaklaşık 545 bin kişi yaşıyor. Web Summit bu şehre dört gün içinde, yaklaşık 70 bin katılımcı getiriyor; şehir nüfusunun sekizde biri kadar bir kalabalık. 164 ülkeden farklı şirket, 900 konuşmacı, 2 binden fazla girişimci… Zirve bu yıl 10. kez burada.
Portekiz devleti, 2028’e kadar süren sözleşme gereği organizatörlere her yıl 11 milyon Euro ödüyor. Lizbon belediyesi de elektrikten güvenliğe, kurulum ve söküm işlerinden vergi muafiyetlerine kadar son yıllarda her yıl 10 milyon Euro’dan fazla harcıyor. Belediye Başkanı Carlos Moedas, 2028 sonrası için masraflar düşmezse devam etmenin “mali açıdan kaldırılamaz” olacağını ilk kez ifade ediyor… Anladığım kadarıyla şehrin kazancı tartışmalı. Bir üniversite araştırmasından aldığım bilgiye bakacak olursanız, 2019 zirvesinin ekonomiye kattığı değer 69,8 milyon Euro’da kalmış. Anladığım kadarıyla beklentinin yaklaşık yüzde 44 altında. Yetmiş bin kişinin güvenliği, toplu taşıması, konaklaması… şehrin sınırlarını zorluyor.
Web Summit’in 10–12 Kasım programını oturum oturum taradım. Yarışmalar, buluşmalar ve atölyeler dışarıda bırakıldığında 525 oturum kalıyor. Yapay zekâ artık tek başına konu değil. Siyasetin, savaşın, medyanın, paranın içine sızmış bir araç. Bu yıl yaş ortalaması yükseldi, konuşmaların merkezine siyaset ve jeostrateji yerleşti. Asıl konu güç: Kim kimin üzerinde, hangi araçla üstünlük kuracak?
Sahnede askerler
En çarpıcı yenilik, savaş alanından gelen askeri uzmanların sahneye çıkması oldu. Konuşmaları akıcı, anlaşılır ve heyecan yaratıcıydı. Belki de sahnenin en iyi anlatıcıları onlardı.
“Postmodern savaş: Ucuz teknoloji savaş alanını nasıl altüst ediyor?” başlıklı oturumda İngiltere’nin eski Silahlı Kuvvetler Bakanı Al Carns ve savaş alanından gelen konuşmacılar, Ukrayna’nın bu savaştan ne öğrendiğini anlattı. Formül basit: insan, veri ve ucuz cihazlar.
Konuşmacılara göre cephede her gün on binlerce dron kullanılıyor. “Dronun yoksa Rusya’yı durduramazsın” cümlesi salonda birkaç kez tekrarlandı. Carns’ın Mayıs’ta Riga’daki dron zirvesinde verdiği örnek de bu tabloyu doğruluyor: Bir muharebede 24 saat içinde 12 bin dron havalanmış. Carns’a göre mesele dronları ordulara eklemek değil, orduları dronlara göre yeniden tasarlamak. Kendi hesabına göre tek bir dron, ölümcül etki ve isabet bakımından 22 top mermisine eşdeğer (UK Defence Journal).
Sahneden duyduğum cümleler harp akademisini andırıyordu:
- “Savaşın ekonomisi hiçbir zaman ucuz olmadı; Ukrayna bize bir ders verdi.”
- “Maliyet ve getiri hesabı yapmak zorundayız.”
- “Ukrayna üç gemiyi vurdu. Dönüm noktası buydu. Bu, tank vurmaya benzemez.”
- “Elindeki akıllı telefonu değiştirmene gerek yok; işletim sistemini güncellemen yeter.”
- “Hızlı teknoloji nasıl savaştığımızı değiştirdi, neden savaştığımızı değil.”
Genç girişimlerin askeri alana kaydığı da anlatıldı: Bir ürünün fikirden cepheye ulaşması 1-3 ay sürüyor. Konuşmacılara göre önümüzdeki 2-3 yılda savaşlar tanınmayacak kadar değişecek.
Bu askeri devrim mi?
Sahnede anlatılanlar abartılı olmasa gerek, Ukrayna’nın eski Savunma Bakanı Andriy Zagorodnyuk, Carnegie Endowment için Nisan’da yazdığı “Askeri işlerde yeni devrim” (The New Revolution in Military Affairs) başlıklı raporda aynı tabloyu verilerle çiziyor. Rapora göre Ukrayna 2025’te yaklaşık 4 milyon dron üretip kullandı. Dron birlikleri personelin yaklaşık yüzde 20’sini oluştururken düşman kayıplarının yüzde 80’inden fazlasını veriyor (Carnegie). Bir zamanlar yalnızca büyük orduların sahip olduğu isabet, artık ucuz, basit ve seri üretilen sistemlerle herkesin erişimine açık. Asimetrinin bedelini Avrupa’nın ödediği ifade ediliyor. Eylül 2025’te Polonya hava sahasına giren 19 Rus dronunu durdurmak, dronların kendisinden daha pahalıya mal olmuş.
Etik ve düzenleme konusunda askeri uzmanlar çok net yanıtlar verdi: “Etik ve regülasyonlar salon tartışmalarıdır, savaş alanında ne gerekiyorsa onu yaparsın.”
Avrupa istediği kadar barış konuşmaları yapadursun, göbeğinde savaşan, savaştan öğrenen ve bu öğrendiklerini bir teknoloji sahnesinde gururla anlatan bir toplum yarattı.
Bir de aşk var; askeri oturumda konuşmacı “Savaşta her şeyi gördük; şimdi de aşk ilişkisi görüyoruz” dedi. Dünyanın en değerli şirketlerinden Nvidia’nın CEO’su Jensen Huang’ı kastetti. İddiaya göre ilişki yaşadığı şirket yöneticisinin Çin adına casusluk yapıyor. Nvidia hisseleri bir günde yüzde 5’ten fazla düştü. Ne anlıyoruz; çip, yapay zekâ mühimmatı, çipi üreticisinin özel hayatı ulusal güvenlik meselesi.
Çin: “Biz daha ucuzuz, daha açığız, daha kolayız”
Web Summit CEO’su Paddy Cosgrave’in “şimdiye kadarki en büyük” dediği Çin katılımı, programdaki yaklaşık 20 oturuma yayıldı. Açılış gecesinde Çinli şirketlerin insansı robotları sahnedeydi. Her konuşmanın satır arasında aynı mesaj vardı: Biz daha ucuzuz, herkese daha açığız, bizimle çalışmak daha kolay. Bu mesajın en resmî hali, Çin Siber Uzay İdaresi’nin uluslararası iş birliğinden sorumlu genel müdürü Qi Xiaoxia’nın konuşmasıydı. Başlığı her şeyi söylüyor: “Açık kaynak, açık iş birliği, ortak fayda: Yapay zekâyı tüm insanlık için çalıştırmak.”
Çinlilerin aktarımları sıcak ve samimi olsa da sahne performansında acemiler. Beden dilleri temkinli, çoğu metinden okuyor, çoğu kendi dilinde konuşuyor.
Avrupa: “Bizim de bir planımız var”
Avrupa Birliği, kendini anlatmak için olağanüstü bir çaba gösterdi. ABD’ye güvenemeyen, Çin’e kapılarını tamamen açamayan Avrupa, üçüncü bir yol arıyor.
Avrupa Komisyonu’nun teknoloji egemenliğinden sorumlu yürütücü başkan yardımcısı Henna Virkkunen “Avrupa’nın teknoloji anı geldi mi?” sorusunu şöyle yanıtladı: “Kimsenin bir kapatma düğmesi (Brussels Signal) olmasını istemiyoruz.” Avrupa Parlamentosu üyeleri bir sahnede Dijital Hizmetler Yasası’nı, bir başka sahnede mesajlarımızın taranmasını öngören “Chat Control” tasarısını savundu ya da eleştirdi. Komisyon’un birimleri küçük salonlarda KOBİ’lere veri alanlarını ve AB fonlarını anlatan atölyeler düzenledi.
Havada uçuşan soruları sıralayaym: “Avrupa kendi ayakları üzerinde durabilir mi?”, “Avrupa Çin’den ne öğrenebilir?”, “Silikon Vadisi’ne karşı Avrupa”, “Endüstriyel yapay zekâ yarışını Avrupa kazanabilir mi?”, “Avrupa neyi, neden yapıyor ve biz Avrupalılar ne yapmalıyız?
Ve fırtına
Ucuz dronların savaş alanında nasıl üstünlük sağladığını dinlerken Lizbon’un kapandığı ilan edildi. Portekiz hükümeti Charles Fırtınası nedeniyle tüm ülkede olağanüstü durum ilan etti. Okullar ve zorunlu olmayan kamu hizmetleri durduruldu, uzaktan çalışma tavsiye edildi, Lizbon Havalimanı’nda iptaller başladı, şehirlerarası otobüs seferleri durdu. Hükümet zirveye iptal etmesini tavsiye etti. Kıyı taşkınlarından korkuluyor. Ayrıca açık hava yapılarına zarar verebilecek rüzgar en büyük tehlike. Portekiz İçişleri Bakanı Luís Neves şu açıklamayı yaptı: “Zor bir an; ülke sınav verecek.”
İptal edilen programın en kalabalık günüydü: üç ana günün 525 oturumundan 191’i o güne konmuştu. Zirvenin içeriğinin üçte birinden fazlası bir gecede silindi. Kamunun her yıl yalnızca devlet kaleminden 11 milyon Euro ödediği bir organizasyonda, kaba bir hesapla bu, kamu katkısının üçte birinin karşılığının rüzgarla uçması demek. Otellerde kalan, uçağı iptal edilen, randevusu kaçan binlerce kişinin kaybı hesabın dışında. Güvenliği ne kadar ince hesaplasak da, sistemi durduran çoğu zaman hesaba katmadığımız şey oluyor.
Antalya’dan Lizbon’a aynı hafta
Bu tartışmalar, BM İklim Konferansı COP31’in 9–20 Kasım’da Antalya’da toplanmasıyla aynı günlere denk geliyor. Bir yanda devletler iklim için uzlaşmaya çalışıyor. Diğer tarafta teknoloji dünyası, programının yalnızca yüzde 7’sini iklime ayırırken ucuz dronlarla kurulan üstünlüğü bir başarı hikâyesi olarak anlatıyor.
Anlıyoruz ki, hiçbir taktik iklimle baş edecek güçte değil.
Ya biz? Bir yanda insansız hava araçlarıyla dünyada adı anılan bir savunma sanayii var. Öte yanda bu hafta dünyanın iklim gündemine ev sahipliği yapıyoruz. Cebimizdeki telefonun da savunmanın parçası haline geldiği dünyaya hazır mıyız? Güvenliğin asıl sınırını ne dronlar ne algoritmalar, doğa çiziyor. Geleceğimize dair ciddi dersler çıkarmamız gerekiyor.
