Ve Savaş İletişimi Baştan Yarattı

“Birleşmiş Milletler’e kilit vurmayı mı düşünüyorsunuz?” diye sözlerine başladı… “Uluslararası hukukun zamanı mı doldu?” diye sordu. “Cevabınız ‘hayır’ mı?” diye üsteledi. Yanıtı kendisi verdi: “O zaman şimdi, hemen (!) harekete geçin”. Böyle patlattı cümlesini.

İletişim açısından; bir konuşmaya başlarken riskli olduğu kadar çarpıcı bir giriş. Maksadınıza bağlı olarak 12’den vurabilir, tam tersine o an, top yekün dinleyen ve izleyenleri kaybedebilirsiniz. Bıçak sırtı. Bir de şuradan bakın; zamanınız dar, durumunuz riskliyse kaybedecek neyiniz olabilir?

Sözler, Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski’ye ait. Kaybedecek bir ülke, her gün yitirilen onlarca yüzlerce çoluk çocuk kadın erkek genç yaşlı! BM’ye sesleniyordu bu konuşmasında. İşgalci Rus birliklerinin Ukrayna’nın bazı bölgelerinden geri çekilmesiyle ortaya çıkan görüntülere referans verdi. Bu, son birkaç haftada yaptığı konuşmalardan bilmem kaçıncısı. Yıllarca iktidarda kalıp onun kadar çok sayıda karar verene (?) ulaşabilen kaç lider var acaba?

Askerden temizlenen kentlerden biri Butcha, medyaya yansıyan görüntüler, muhtemelen savaş suçu olarak tanımlanacak katliama işaret ediyor. Zelensky, haki renkli sivil-asker kostümüyle ekrandan dünyanın her köşesini temsil eden bürokrat, diplomat ve siyasetçilere ve halklara “Harekete Geçin… Yardım Edin” diye yılmadan usanmadan sesleniyor.

HEDEF KİTLE

Zelensky’nin hitap ettiği kitle çeşitli ve renkli… Seçime hazırlanan hiçbir siyasi bu kadar çeşitlendiremedi hedef kitlesini. Örneğin geçtiğimiz hafta Grammy Ödül törenine sanal katılım sağladı. “Sessizliği Müzikle Bozun” diye başladığı sözleri yine bir haykırmaydı. Konuşmasında gözünü kırpmadan riske giriyor… tansiyonu yükseltmekten çekinmiyor. Grammy dünyanın en prestijli müzik ödülleri seremonisi, eğlence dünyasının kalbi. Bu salondakilerin hedef kitlesini düşünebiliyor musunuz? Zelensky, savaşa vurgu yapan haki renkli t-shirt’ü, kirli sakal ve karışık saçlarıyla eğlence üreten ve tüketen kitlenin dikkatini talep etti: “Ukrayna halkının, Ukraynalı çocukların hayatlarını ve düşlerini yok eden işgal karşısındaki sessizliği müziğinizle doldurun. Tüm dünyaya sosyal medya hesaplarınızdan, çıktığınız televizyon programlarından gerçekleri anlatın…” diye komut verdi.

Zelensky’nin kaç ülke parlamentosuna doğrudan hitap ettiğini, kaç dünya lideriyle bizzat görüştüğünü sayamadım. Kadın erkek “haki” renk giyiyorlar. İçinde bulundukları olağandışı

ölüm kalım durumunu ifade ediyor. Bir de kendi içlerindeki birliği! Bu ekibinin her gün kaç kişiyle telefon ve video görüşmesi yaptığını sayabilen de yok. Hummalı bir çalışma var savaş hattında. İster bayrak rengi ister t-shirt rengi semboller birleştirici unsurlar. Aynı zamanda hiçbir ekstra enerji ihtiyacı göstermeden iletişim yapıyorlar. Görenlerin muhakeme süreleri kısalıyor, algıları bilenip güçleniyor. Che Guevera’yı davasını doğru dürüst bile bilmeyen gençler sık sık anımsıyor…

VİRAL MEDYA

Bu savaşa “medya savaşı” deniyor. Bunu yeterli bulmayanlar ise “viral savaş” diyorlar. Bilginin (doğru yanlış ve yanlı) en hızla yayıldığı iletişim savaşı. Haklı olabilirler ama bu kadar sıradan değil bu iş. Bu bir içerik iletişimi savaşı ve bu sayede Ukrayna gönülleri kazanıyor, “high politics” izin verirse sahada da kazanır.

Irak işgalini gazeteci kimliğimle haber merkezinden o güne göre anlık sayılan gelişmelerle izlemiş, sahadaki muhabirlerin yine günün teknolojisini kullanarak geçtikleri haber ve görüntüleri kısa sürede okurla paylaşmaya, yorumlamaya gayret etmiştik. Yaşadığımız hız baş döndürüyordu. O da medya savaşı diye anıldı.  Anımsayacak olursanız “Saddam Hüseyin’in nükleer yuvasına girdik giriyoruz bulduk buluyoruz…” diye aktarılan bilgilerin asılsız olduğu, yıllar sonra net olarak ortaya çıktı. Yeni nesil medya savaşı tanışıklığımız böyle. Evveliyatı var tabii; İkinci Dünya Savaşı da iletişim kurulan bir savaş ama perde arkası dahil pek çok konunun aslını daha sonra tarih kitaplarından ya da Netflix ve türevi kanallarda izlediğimiz özel prodüksiyon, belgesel, filmlerden öğrendiğimizi unutmayalım. Dönemin iletişim devrimini yeni nesil başkaları izledi.  Geçen yıl Afganistan’dan çekilen Amerikan birliklerini canlı izledik…  görece kısıtlarla trajediye hakim olduk. Afganistan çok geri kalmış bir coğrafya, son 20 yılda değişen kuşaklar hızla ülkeyi terk edince geride hikayeyi aktarabilecek sofistike insan kaynağı maalesef azaldı, yazık ki ülkeyi korumak için kalan bir lider de yoktu kaldı ki, ülkeyi ilk terk edenler yönetenler oldu. Saklandıkları gizli yerlerden şarjları bitene ya da yaşam pilleri kesilene kadar konuşmaya devam edenlerin sesleri hala kulaklarımda… İletişim sayesinde! Afrika’da yıllardır devam eden savaşları aktarıldığı kadarıyla biliyoruz, haber gelmeyince unutuyoruz… örneğin daha bu hafta aylar sonra yiyecek konvoyunun ulaştığı katliam bölgelerinde halkın geriye döndürülemez ısdırabını hayal gücümüzle tahmin edebiliyoruz. Anlık canlı yayın yok…

DİJİTAL YAPI VE EĞİTİM

Ukrayna henüz 2’nci ayını doldurmayan bir savaş alanı olsa da duymayan bilmeyen kalmadı… Bu kısa savaş bugüne kadar hayatını yitiren gazeteci sayısıyla da rekora koşuyor. Rusların özellikle gazetecileri hedef aldığı ifade ediliyor, içerik iletişimini kesmenin bir yolu olarak görüyorlar. Dikkatinizi çekti mi yalnızca genç medya çalışanları değil kıdemliler de sahada.

Bu arada Ukrayna’da savaşın iletişimi baştan yaratmasının temel nedeni ülkenin dijital alt yapısı. Afganistan ve Afrika’da süregiden mücadeleden farklı. Destekçileri de özel. Elon Musk gibi kişilerin uydu bağlantılarını kesmemek için attıkları adımı unutmamak gerek. Akıllı telefon kullanımı Ukrayna’da tahminen yüzde 70’lerde. Halkın önemli bölümü eğitimli. Afganistan ya da Afrika’yla kıyaslandığında tarifsiz bir fark yaratıyor, halk adeta naklen yayın yapılıyor. Ukraynalı sosyal medya uzmanlarının yetkinliğini de unutmayalım. Buraya kadar aktardıklarım iletişim teknolojileri marifetine işaret ediyor.

OTOKRATİK VE ORGANİK İLETİŞİM

Beyaz Saray’a Başkan “embed” ettiği şüphelerini kanıtlayamasak da içimizden atamadığımız Rus medya varlıklarından yaratıcı ve yıkıcı bir iletişim saldırısı beklerken, Ukrayna karşısında yıkıcı olma gayretlerini yaratıcılıklarıyla süsleyemediklerini ifade edebilirim. Müthiş bir dezenformasyon altyapısı ve sayısız hacker’la çalışıyor, çalıştırıyorlar. Devlet Başkanı Vladimir Putin’in meslekten istihbaratçı olduğunu hatırlayacak olursanız, iletişimin kitabını yazmış bir lider ve ülke var karşımızda. Problemleri şu; Soğuk Savaş Dönemi taktikleriyle hareket ediyorlar. Robotlar, teknoloji alt yapıları olsa da bir yandan çıkış, diğer yandan çöküşlerini yaşıyorlar.

Otokratik iletişim, iletişimin gerçek DNA’sını oluşturan özgür iletişime karşı sınırlı başarı sağlayabiliyor demek. Viral olmayı biraz da buna bağlamalı. İnterneti kapasanız da telefonları toplasanız da gazetecileri öldürüp kendi teknoloji imparatorluğunuzu kursanız da… sınırları sınırlı zorlayabiliyor.

İÇERİĞİN ÖNEMİ

Asıl nedeni ise içerik!… Robotlara, botlara, hacker’lara, istihbaratçılara sahip olabilirsiniz. Çok hızlı, çok sayıda, çok kanalda bulunabilirler. Problem ne peki, içerik. Lütfen bunu bir hikaye anlatımıyla karıştırmayalım. Hikaye yaratırız… ki kurumsal dünyada, siyasi dünyada, bireysel dünyada sayısız hikaye yazılıyor, aralarından çok azı kalplere dokunabilecek başarıya ulaşabiliyor. Kim başarılı diye mi soruyorsunuz; gerçek içerikler. Dikkat edin sürdürülebilir başarıya ulaşanlar gerçek hikayeler, samimi, saf, şeffaf olanlar, bilgi içeren, anlaşılır olanlar. Bugünkü terimle organik içerik! Sürdürülebilir terimle; plastik olmayan içerik.

Savaş’ta ya da barışta, 24 saat ve 365 gün iletişimi iyi okumak gerek. Okur yazar olmaktan söz ediyorum. Alfabeyi sökmekten öte bir duruma işaret ediyorum. Örneğin, Amerikan istihbaratı geçtiğimiz hafta artan dozda şu mesajı verdi; “Putin’in yakın çevresi kendisine bilgi vermiyor, çünkü korkuyorlar. Putin’in sahada olup bitenden haberi yok.” Yani Rus Devlet Başkanının iletişim sorunu var deniyor. Takiben İngiliz istihbaratı, Rus birliklerinin sahada başı bozuk olduğunu ifade eden, emirleri almadıklarına dikkat çeken davranışlarını rapor etti. Zaten başından itibaren alttan alta sahada ölen Rus generallere dikkat çekiliyordu… Liderle yönetim, yönetimle uygulamacılar arasındaki iletişim sorununu anlatıyorlar.

KURGU

Şimdi gelelim bu içerik iletişiminin nasıl kurgulandığına. Rusya’nın işgale yelteneceğini dünyaya anlatmaya çalışan Zelensky, malum başarılı olamamıştı. Rusya göstere göstere Ukrayna’ya girdi. İletişim dilinde, güzel günleri yönetememek, risk yönetiminden haberdar olmamak, kendini krize atmak olarak ifade olacak bu durum, pek çok defosunun yanında Batı’nın en önemli iletişim çıkmazı oldu.

Zelensky, bomba gibi içerikten oluşan son birkaç röportajında patlamalar başladığında evinde çocuklarıyla uyuduğunu, şaşkınlıkla karşıladığını ifade diyor. Kırmızı alarm, sokağa çıkma yasağı, sıkı yönetim ilanı gibi anlık reaksiyonlardan sonra şoku atlatmak birkaç gün alıyor ki, burada en güçlü manevra sokakta verdiği “buradayım, kaçmadım, gitmiyorum, toprağımda ölürüm” mesajı. Savaşın bu noktada tonu değişti.

“Zelenski haki”si, sarı mavi bayrak renklerinin yanına hızla yerleşti. Ukrayna kamuflajı trend oldu. Şakası yok. Emmanuel Macron bile Zelenski’yi kopyalayarak birkaç güne sandık başına gidecek genç Fransızların ruhunu okşamaya çalıştı. Elysee Sarayı’nın ince varaklı zarif eşyalarının önünde adeta doğalmış gibi verdiği hoodie’li (kapşon-eşofman) tarzıyla ses getirememesi samimi olmamasına bağlanabilir.

İÇERİKTEKİ MESAJLAR

Gelelim içeriklere. Zelensky dünya parlamentolarına seslenirken tutarlı içerik, ses tonu ve sistemli giriş gelişme ile coğrafya ve kültüre göre özel kurgulanmış içerik ile mesaj veriyor. Mesajlar ne bir fazla ne bir eksik. Biliyorsunuz, sanatçı. Sahneye alışık, kameraları yadırgamıyor, eminim diğer dünya liderlerinden daha kolay ezber yapabiliyor…  Bu arada ekibinde de sanatçılar ve başka meslek grubundan ilginç kişiler var. Her meslek temsiliyeti ayrı bir renk olduğu gibi Zelensky savaşta ölmez sağ kalırsa, tahmin ederim siyasetçi olarak ölmek zorunda kalmayacağını bize yaşayarak gösterecek.

ALT YAPI

Ve alt yapıya bakalım şimdi. Savaşın başladığı andan itibaren Washington başta olmak üzere dünyanın farklı başkentlerinde büyük hareketlilik yaşandı. Washington’u ayrı tutmamın nedeni bir miktar da Londra… Ukrayna için çalışan iletişim teşkilatlanması.  Baştan olmasa da hızla harekete geçen ve erken evre pozisyon alan iletişim yapılanması toptan tüfekten tanktan eksik Ukrayna’nın silah deposunu oluşturdu. Batı’nın geç kavradığı öz korkusunun bu iletişime desteğini hafife almıyorum tabii.

Ukrayna için bir ordu çalışıyor diyebiliriz. Bunların önemli bir bölümü avukatlar ordusu…  PR yapan iletişimciler, lobi yapan eski bürokrat ve danışmanlar. Farklı kaynaklardan topladığım bilgiler bu takımın gerçekten sofistike olduğuna işaret ediyor. Zelensky ve Ukrayna mesajları ile içeriklerin önemli bölümünde hakimiyetleri bulunuyor. Medyadan gelen taleplere karşılık veriyorlar. Medyaya günlük ve anlık bilgileri bu kaynaklar geçiyor. Dikkatimi çeken konu Çin arkasından Rusya ile giderek gerginleşen ABD ile Batı ilişkileri ve yasaklar nedeniyle boşa çıkan lobi grupları ve iletişim takımları, Ukrayna çalışmasına talip olmuşlar, savaş öncesi büyük bütçelere çalışanlar dahil tüm takımın bu operasyonu herhangi bir maddi karşılık almadan yaptığını öğreniyoruz. Buradan çıkarılacak bir sonuç da yurt dışındaki bağlantılarınız, bunların niteliği, diasporada yaşayan vatandaşlarınızla kurduğunuz gönül bağı…

YÖNETİM ŞEKLİ

İletişim duyduklarını aktarmak değil iletişim bir ilişki yönetimi sanatı, vizyon isteyen sürdürülebilir bir süreç. Kaldı ki, anlık güncellenmeye ihtiyacı olan bitmeyen operasyon.

Komedyen Zelensky, sonu ne olursa olsun ciddi bir lider iyi bir iletişimci, kendisini yok sayanlar olabilir ama tarih şüphesiz yer verecek. Danışmanlık alsa da iletişim dinamiklerine çok hakim… Belçikalı pırlanta tacirlerini, Rusya’dan çıkmayan Nestle’yi, spesifik sorunla ilişkilendirdiği dünya liderlerine çözümün ne olduğunu ifade ettiği ayrıntılı ifadelerini bir kenara koyacak olursak, başarısı tamamen sıradan dünya vatandaşlarına konuşuyor olmasından geliyor.

The Economist röportajında mealen “…bireylerin yani halkların lider olduğunu anladım ve kendi dünyalarında yaşayan siyasi liderlerin kaybeden olduğunu gördüm…” diyen Zelensky, kendisini cesur olarak tanımlamayacağını, yapması gerekeni yaptığını savaş patlamadan çok önce tam olarak ne olduğunu kavradığını, bu hikayenin Ukrayna’dan büyük bir kurgu olduğunu söylüyor.

 

 

 

 

Paylaş

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir