“Nokta atışı” kulağa teknik bir üstünlük olarak çarpıyor. Her ne ise ifade ettiği, O, ölçülü hale gelmiş, hata payı düşmüş izlenimi yaratıyor.
“Savaşta Nokta Atışı” sahnelerini canlı izliyoruz. Drama mı, dram mı? İdrak edemiyoruz.
Nokta atışı denilen şey, savaş dilinin en cilalı ifadelerinden biri. Sizin gibi beni de çok rahatsız ediyor. Döne döne çevrilip izlenme rekorları kıran Hollywood yapımı Gladyatör’de dövüşü çığlıklarla izleyen izleyici rolüne düşmekten çok rahatsızım.
Bugün saat TSİ 15.00’te siyaset ve askeri konularda strateji analizleri yapan Hasan Aygün’le canlı yayında Nokta Atışı – Nokta Savunması kavramlarını tartışacağım. Uydu ağları, veri analitiği, karar destek sistemleri savaşı hızlandırıyor. Neyin meşru hedef, neyin kabul edilebilir kayıp sayılacağını kim tanımlıyor?
İran’daki bir okul saldırısı etrafında biriken veriler meşruiyet aynası. Minab’daki ilkokulun vurulmasının rastgele bir sapma değil, eski istihbaratla üretilmiş bir hedefleme hatası olabileceğini New York Times duyurdu, Reuters ve AP’nin aktardığı ön bulgular gerçeği ortaya koydu. Sorun füzenin hedefi bulamaması değil, hedefin ne olduğunun yanlış tanımlanmış olmasıydı.
Financial Times, sahadan, videolardan, uydu görüntülerinden ve mühimmat izlerinden dosya yayınladı, tablo ağırlaştı. Minab’daki okul saldırısında 168 kişi öldü; çoğu çocuktu. Füzenin gövde biçimi ve kanat yapısı, uzmanlar tarafından ABD yapımı Tomahawk’a benzetildi. Enkazdan servis edilen bazı parçalarda Amerikan savunma sanayii üreticilerinin izleri görüldü.
Bir okul vurulmuşsa, koordinatın doğru girilmiş olması ahlaki ya da hukuki doğruluk üretmiyor. Modern savaşlarda doğruluğun artık iki ayrı katmanda dağıldığını gösteriyor: birinde mühimmatın isabet doğruluğu var, diğerinde istihbaratın gerçeklik doğruluğu.
Ön bulgulara göre okulun bulunduğu alan eskiden Devrim Muhafızları tesisinin parçasıydı; zaman içinde ayrıldı, çevresi düzenlendi, okul olarak işlev gördü, hem askeri hem sivil ailelerin çocuklarına hizmet verdi. Hedef üretim zinciri bu değişimi yeterince güncellememiş. Elimizde teknoloji zaafı mı var? Kurumsal körlük mü var? Neden eski veri kullanıldı, kim doğruladı, son insan kontrolü yapıldı mı?
Savunmanın yapay zekayla sınavı burada başlıyor. İnsan denetimi güçlü değilse, yapay zeka savaşı daha akıllı yapmıyor.
Sorum şu; belli ki, yapay zeka vurmayı öğrenmiş. Vurmamayı öğrenebildi mi?
Diğer yandan İran’daki internet kesintileri, sosyal medya üzerindeki baskı, gazetecilere yönelik kısıtlamalar ve ticari uydu görüntülerine erişimdeki daralma, savaşın gerçek zamanlı denetlenmesini zorlaştırıyor. Devletler dijital alanı yalnızca gözetim için değil, anlatıyı daraltmak için de kullanıyor. Savaş, veriye erişim rejiminde de yürütülüyor.
Bir başka açı; The Atlantic’ten Charlie Warzel’in anlattığı “monitoring the situation” kültürü, savaşın izlenme biçiminin değiştiğini gösteriyor. Ekranlarımızdan haritalar, risk göstergeleri, canlı yayınlar, veri panelleri, uydu akışları açıyor; durumu izledikçe enkazın üstüne veri katmanı biniyor, ölüm istatistiğe, hedefleme kullanıcı deneyimine dönüşebiliyor. Kamuoyu savaşı ekranlardan, kırpılmış kliplerden, doğrulanmamış yorumlardan ve hızlandırılmış uzmanlık gösterilerinden takip ediyor. Yönetimler savaşı açıklamak zorunda kalmadan sürdürebiliyor. Sonuç; çok veri, az muhakeme.
Minab’daki okul saldırısı, bir hedefleme hatası olarak okunmamalı. Füze tam yerine düşebilir. Veri paneli kusursuz görünebilir. Algoritma saniyeler içinde öneri üretebilir. Ama orası okulsa, akıl sınıfta kalmış demektir.
Olasılıkları fiyatlayan piyasa mantığı, tahmin teknolojileri, savaş üzerine kurulan dijital izleme alışkanlıkları bizi nereye götürüyor? Bugün 15.00’te Hasan Aygun’le şu soruların peşine düşeceğim;
- “Nokta atışı”nın sivilleri koruyan bir savaş mantığı var mı, meşruiyet üretmek için parlatılmış bir askeri dil mi?
- Nokta savunma kritik tesisleri korurken, geri kalana ne oluyor?
- Yapay zeka destekli hedefleme sistemleri, savaşı “daha doğru” yapar mu?
- Bir hedefin “askeri değerini” kim belirliyor? Eksik saha teyidi sorumluluğu nerede kayboluyor?
- Uydu, veri analizi ve karar destek altyapıları ile bahis piyasalarının tahmin mantığı arasında nasıl bir akrabalık var?
- Roma’nın gladyatör seyri ile günün savaş ekranları arasında i zihniyet benzerliği var mı?
