Bu yazının konusu zenginlerin moda fantezisi; ülke sahibi olmak. Faşizm diyebilirsiniz. Bu yazıda yaşadığımız dönemi, çeşitli ve canlı örnekler üzerinden “Çıkarlarıma uygun fikirleri toplarım yoluma bakarım; hatta kendi ideolojimi bile yaratarım, ben zenginim” diyebilen küçük bir grubun, dünya üzerinde yaşayan milyarca insanın hayatını nasıl etkilediğini dile getirmek istiyorum.
Özgür irademizle satın aldığımız ürünler üzerinden gerçekleştirdiğimiz üyeliklerle bu şahısların fantezilerine ortak oluyoruz. Çoğu, kısaca Silikon Vadisi olarak sembolleştirilmiş coğrafyadan türemiş ultra zenginler, her şeyi satın alabilecek güce erişmiş görünüyorlar. O kadar çok şeye sahipler ki, nihai arzuları, kendilerine ait ülkeye sahip olmak. Hesap vermemek, vergi vermemek. Mutlak iktidar.
Hayallerini gerçekleştirmek üzere somut adımlar atıyorlar. Kendi adalet, eğitim sistemlerinden söz ediyorlar. Dünyanın değişik coğrafyalarında farklı büyüklükte toprak parçaları üzerine kurulmuş suni cennetleri var… Gelecek ne gösterecek kim bilir! Güç, bugün zengin olmakla özdeş. Onlar da güçlü. Çok zengin olduklarından, kendilerini muktedir görüyor, özel toprak parçalarına “ülke” denmesini isteyecek kadar ileri gidebiliyorlar.
İyi pazarlar.
The Nerd Reich adlı kitabın kapak fotoğrafını görünce, reaksiyonum; “Bu da çok fazla…” oldu, güldüm. “İnekler İmparatorluğu” diye çevrilebilir. Başlığın ilk kelimesi mizahi olarak, inek öğrenci demek. İkinci kelime “reich” Almanca kökenli, Nazi çağrışımlı; Üçüncü Reich bağlamında kullanılmış. Kitap “Muz Cumhuriyetleri”nin kuruluş yolculuğunu anlatıyor. Bunlardan biri “Crypto Banana Republic”. Bu tanımı şöyle açıklayabilirim; Muz Cumhuriyetini kriptoyla bağlamış onu da ABD’ye yamamış.
Yaşadığımız dönemi daha iyi anlayabilmek, gelecekle ilgili fikir ve düşünce pratiklerini deşifre edebilmek için farklı oluşumları izliyorum. Bunlardan biri yıllık teknoloji zirvesi Web Summit. ABD- California’da yıllarca Demokrat politikacıların iletişimini yönetmiş, Sacramento Bee ve San Francisco Examiner gazetelerinin yorum sayfalarının editörlüğünü üstlenmiş, Gil Duran adlı gazetecinin varlığını bu konferansta öğrendim. Kendisiyle birebir söyleşi yapıldı, başından sonuna kadar izledim. Kısa bir süre önce Simon & Schuster’dan çıkan kitabının adı, The Nerd Reich: Silicon Valley Fascism and the War on Democracy.

Yazarın temel sorusu; “Teknoloji milyarderleri neden bir şirketle yetinmiyor, neden kendilerine ait bir ülke istiyor?” Duran, daha sonra şu soruyu soruyor; “Neden bunu göstere göstere yapıyorlar? Yaptıklarını saklama gereği duymamaları şaşırtıcı gerçekten.
Duran’ı dinlerken yeni güç odakları dediği tekno-oligarklara ilişkin ifadelerini not defterime şöyle yazmışım; “They got really, really, really rich… really, really, really quick! They have not matured.” (Çok çok çok zengin oldular, çok çok hızlı zengi oldular ve büyüyemediler.) Tütün şirketlerinin bile teknoloji trilyonerlerinin piyasaya sürdüğü platform-hizmet-ürün kadar zararlı bir şey üretmediklerini iddia etti; “O kadar zararlılar” dedi. Bu milyarderlerin, tüm siyasi oluşumlardan bağımsız, herkesi ve herşeyi satın aldıklarını anlattı. Oturumu yöneten, uzun yıllar New York Times’ın Brüksel muhabirliğini yapmış James Kanter idi. Kanter, ABD ara seçim sonucunu sordu, sözü edilen şahsiyetlerin gücünün seçim sonucuna söylediği gibi yansımadığına işaret etti; Duran, “Bir aksilik oldu, geri gelecekler” diye karşılık verdi. Demokratları da satın alacaklarını söyledi.
“Ağ Devleti” Ne Demek?
İngilizcesi “network state”. Türkçede en yakın karşılık “ağ devleti.” Fikir basit ve iddialı: Önce internette ortak değerler etrafında bir topluluk kurulur, sonra bu topluluk ortak para toplar, dünyanın farklı yerlerinden toprak alır ve sonunda mevcut devletlerden diplomatik tanınma ister. Vatandaşlık üyeliğe dönüşür.
Duran’a göre fikrin kökü 1997’de yazılmış The Sovereign Individualbaşlıklı kitaptan geliyor. Ulus devletlerin dağılacağını ve teknolojinin devletsiz bir seçkinler sınıfı yaratacağını öngörüyor bu kitap. Uzun yıllar takma adla blog yazan, yazılımcı Curtis Yarvin de demokrasi yerine bir tür “CEO-monark” yönetimini savunuyor. Yarvin’in “patchwork” (yama) adını verdiği model, ülkenin şirketlerce yönetilen bölgelere ayrılmasını öngörüyor. Ayrıca, “Tüm devlet çalışanlarını emekli edin” (Retire All Government Employees) önerisinin kısaltması RAGE. Musk’ın yönettiği Hükümet Verimliliği Dairesi’nin (Department of Government Efficiency, DOGE) fikrinin buradan geldiğini ifade edenler var.
Ülke Satın Almak Nasıl Bir Şey?
Soruyu, havada bırakmayayım, vergi cenneti olan yeni nesil egemenlik vahalarını kitaptan ve Duran’la yapılan söyleşiden alıntılar üzerinden aktarayım;
Teksas: Elon Musk’ın uzay şirketi SpaceX’in Boca Chica’daki fırlatma üssü, Mayıs 2025’te resmen şehir oldu. Adı, Starbase. Starbase’in ilk belediye başkanı bir SpaceX yöneticisi. Şirket kasabası kavramı yeni değil. Yeni olan, şirketin kendi belediye meclisine sahip olması. Eminim takip ettiniz, Musk’ın yaklaşık 500 milyon dolarlık seçim yatırımı yaptığı Cumhuriyetçi adaylar yarışta Demokratların gerisinde kaldı. Gözler Musk’ın bundan sonraki hamlesinde.
Arjantin: PayPal’ın kurucu ortağı, veri analitiği ve istihbarat yazılımı şirketi Palantir’in kurucularından Peter Thiel, 2025 yılında California’dan, eyalette milyarderlere servet vergisi önerisi üzerine, taşındı. Medya Arjantin, Buenos Aires’te 12 milyon dolarlık bir konak satın aldığını yazdı. New York Times’a göre çocuklarını oradaki okullara yazdırdı. Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei ile sıkı fıkı; görüşmeleri basına yansıdı; Milei, “İkimiz de vergiyi hırsızlık olarak görüyoruz” diye bu görüşmeyi özetledi (Washington Times). İlgili haberlerde dikkat çeken bir ifade var; “Yedek Ülke” söylemi.
Hawaii: Facebook’un, bugünkü adıyla Meta’nın kurucusu Mark Zuckerberg’in Kauai Adası’ndaki Koolau Çiftliği 5.600 dönümü aşkın bir arazi. Wired’ın (2023) haberine göre kendi enerjisini ve suyunu üretebiliyor, yaklaşık 465 metrekarelik bir yeraltı sığınağına sahip. Kendi kendine yeterli. Burada çalışanlar gizlilik sözleşmesi imzalıyor (Hawaii Tribune-Herald). Zuckerberg’ın yaşam alanı, kendi başına bir ülke değil ama ada topluluğu içinde bir ada.
Honduras: Roatán Adasındaki Próspera, kendi kuralları, mahkemeleri, özel vergi rejimi olan bir “Girişim Şehri.” Yasal dayanağının adı, İstihdam ve Ekonomik Kalkınma Bölgeleri (Zonas de Empleo y Desarrollo Económico). Kısaca ZEDE. ZEDE özerk bölgesi, Yüksek Mahkeme tarafından anayasaya aykırı bulunduğu için 2024’te kaldırılmış… Bunun üzerine yatırımcılar, Honduras’a ulaştığım bilgilere göre 10,7 milyar dolar civarında tahkim davası açmış. Duran kitabında ZEDE’leri genişleten eski Devlet Başkanı Juan Orlando Hernández’in (2024) ABD’de uyuşturucu kaçakçılığından 45 yıl hapse mahkum edildiğini, bir yıl sonra Başkan Trump tarafından affedildiğini yazıyor.
Malezya – Kazakistan: Kripto borsası Coinbase’in eski teknoloji direktörü Balaji Srinivasan tarafından kurulan “Johor Network School”, işini uzaktan yürüten bu sayede farklı şehir ve ülkelerde yaşayarak çalışan kişiler anlamına gelen “Dijital Göçebeler” için kurulmuş bir laboratuvar. Dijital göçebeler, ayda 1.000–2.000 dolar ödeyerek bu “ağ devleti”nde yaşayabiliyorlar. İdi diye di’li geçmiş zaman kullanmalıyım. Malezya hükümeti geçtiğimiz yaz işletme ruhsatını iptal etti. Kurucu Srinivasan, aynı gün Kazakistan’la yeni kampüs için mutabakat imzaladığını duyurdu (The Block).
Grönland: Danimarka’ya ait olan toprak parçası Grönland, ABD Başkanı’nın göz diktiği bir coğrafya. Danimarka “Ada satılık değil” diye yeri göğü inletti. Geçtiğimiz haftalarda detaylarını anlayamadığımız bir anlaşma haberi okuduk… Dryden Brown teknoloji ve kripto dünyasında adı sıkça anılan bir girişimci. Praxis CEO’su. Praxis, geleceğin yeni şehirlerini ve dijital uluslarını inşa etmeyi amaçlayan bir şirket. Brown, bu ütopik vizyonu gerçeğe dönüştürmeye çalışıyor. Aralarında Peter Thiel’in da olduğu yatırımcılardan milyonlarca dolar fon toplamış, Akdeniz’den Latin Amerika’ya kadar farklı bölgelerde arazi arayışı içinde olan biri. Brown, Grönland Adası’ndan toprak almaya çalıştığını açıkladı. Reuters’a göre Grönland’da kurulacak bir “özgürlük şehri” fikrinin destekçileri arasında Peter Thiel ve Marc Andreessen da var (Popular Science).
Egemenlik Yönetim Kuruluna Devredilebilir mi?
Washington Post’un (2025) ortaya çıkardığı 38 sayfalık bir sunum, Gazze için “GREAT Trust” adlı bir model öneriyordu. Açılımı, “Gaza Reconstitution, Economic Acceleration and Transformation Trust”. Gazete, sunumda, en az 10 yıl süreyle ABD vesayeti; toprak sahiplerine blokzincir üzerinde kayıtlı “token”lar verilmesi; yapay zekâ ile yönetilen 6-8 “akıllı şehir”; bir veri merkezi, yapay adalar ve “Elon Musk Akıllı Üretim Bölgesi” adlı bir sanayi alanı öngörüsünü haberleştirdi.
Bu fikri bir süre sonra başka bir kurumsal biçimde okuduk; “Barış Kurulu” (Board of Peace). Gazze’nin yeniden inşasını yönetmek için kurulan yapının, tüzüğünde Gazze adı geçmiyor. Başkanı Donald Trump. Tüzük başkanlık için süre sınırı koymuyor; üyeleri başkan atıyor ve görevden alıyor. Kalıcı üyelik için 1 milyar dolar katkı gerekiyor. Yürütme kurulunda Başkan Trump’ın damadı Jared Kushner, Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff, İngiltere eski Başbakanı Tony Blair ve Dünya Bankası Başkanı Ajay Banga gibi isimler var (Middle East Eye, The Week). Başkan Trump, bu kurulun bir gün Birleşmiş Milletler’in (BM) yerini “alabileceğini” söylüyor (CNN).
Bir Zengin Fantezisi mi?
Fantezinin bir de güvenlik ayağı var. Durán’a göre Palantir ile otonom silah ve gözetleme sistemleri üreten Anduril, en görünür örnek. ABD Ordusu onlarca teknoloji sözleşmesini, değeri milyarlarca dolara kadar çıkabilecek tek bir Palantir sözleşmesinde toplamış. (The Bulwark) Bloomberg’e göre Trump yönetiminde Thiel’le bağlantılı 16 kişi görev yapıyor. Başkan Yardımcısı JD Vance’in Yale’deki öğrencilik yıllarından bu yana Thiel’in desteğiyle yükseldiği biliniyor. Oluşumun dini boyutu ne kadar derin kimse bilmiyor. Thiel’in geçen yıl basına kapalı özel konuşma kayıtları sızdırıldı (Fortune). Enteresan bilgiler aktarılıyor…
İsveç Göteborg Üniversitesi bünyesinde faaliyet gösteren Varieties of Democracy (V-Dem) Enstitüsü’nün 2026 raporuna göre dünya nüfusunun yüzde 74’ü, otokrasilerde yaşıyor; buna “seçimli otokrasi”ler, “kapalı otokrasi” dahil. Liberal demokrasilerde yaşayanların payı yüzde 7. Otokratikleşme sürecindeki ülkeler dünya gelirinin yüzde 39’unu üretiyor. V-Dem’e göre ABD “liberal demokrasi” statüsünü kaybetti; “seçimli demokrasi” denen otokratikleşen ülkeler arasında yer alıyor.
Yazıyı Duran’ın, “mitolojik oluşum” benzetmesiyle sonlamama izin verin; “Zenginlik o boyuta ulaşınca kafada gerçeküstü fikirler oluşuyor”.
Sıkça sorulan sorular
Ağ devleti (network state) nedir? Balaji Srinivasan’ın 2022’de ortaya attığı kavram. İnternette ortak değerler etrafında kurulan bir topluluğun para toplayıp farklı ülkelerden toprak satın alması ve sonunda mevcut devletlerden tanınma istemesi fikri.
The Nerd Reich kitabı neyi anlatıyor? Gil Durán, Peter Thiel, Curtis Yarvin, Balaji Srinivasan ve JD Vance çevresindeki ağın milliyetçilik ile fütürizmi birleştiren bir “teknoloji faşizmi” ürettiğini savunuyor.
Próspera nerede ve neden tartışmalı? Honduras’ın Roatán adasında, kendi kuralları olan bir özel şehir. Yasal dayanağı 2024’te anayasaya aykırı bulundu; yatırımcılar Honduras’tan yaklaşık 10,7 milyar dolar tazminat talep ediyor.
Barış Kurulu (Board of Peace) nedir? Ocak 2026’da Gazze’nin yeniden inşası için kurulan, başkanlığını Donald Trump’ın yaptığı ve kalıcı üyeliği 1 milyar dolar katkıya bağlı bir uluslararası yapı. Trump, kurulun bir gün BM’nin yerini alabileceğini söyledi.
USAID kapandı mı? Ajansın programları 1 Temmuz 2025’te ABD Dışişleri Bakanlığı’na devredildi. Dış yardım ise “Önce Amerika Küresel Sağlık Stratejisi” gibi ikili anlaşmalarla farklı bir biçimde sürüyor.
Dünyada otokrasilerde yaşayan nüfus ne kadar? V-Dem Demokrasi Raporu 2026’ya göre dünya nüfusunun yüzde 74’ü, yaklaşık 6 milyar insan.