Bir film oynanıyor. Uzun metrajlı, finalini bilen yok. Türünden de emin değiliz. Bilimkurgu, siyasi gerilim, felaket filmi, tarihin en büyük sermaye hikâyelerinden biri de olabilir.
Filmin bütçesi hakkında fikrimiz var; çok çok yüksek: Stanford AI Index’e göre ABD’deki özel yapay zekâ (YZ) yatırımları 2025’te 285,9 milyar dolara ulaştı. Microsoft, Alphabet, Amazon, Meta ve Oracle gibi devlerin veri merkezleri, çipler ve bulut altyapısı dahil sermaye harcamaları ise başka bir ölçeği tarif ediyor. Yeni bir ekonomik düzenden söz ediyoruz.
Filmin iki başrol oyuncusu Wall Street’in kapısına dayanmış bekliyor; Claude’un üreticisi Anthropic, kaynaklara göre halka arzda 100 milyar dolara kadar sermaye toplamayı ve yaklaşık 2 trilyon dolar değerlemeye ulaşmayı değerlendiriyor. Gerçekleşirse tarihin en büyük halka arzı olabilir. Nvidia’nın da 10 milyar dolara kadar yatırımla halka arzın ana yatırımcılarından biri olması görüşülüyor. OpenAI ise halka arz öncesinde yeni yatırımcılarla yaklaşık 1,2 trilyon dolar değerleme üzerinden sermaye artırımı konuşuyor. (Reuters)
İnsanlığın geleceği için yavaşlamaktan söz ediyorlar!…
Anthropic CEO’su Dario Amodei, YZ’nin geliştirilme hızının düşürülmesini istiyor. OpenAI CEO’su Sam Altman ona destek veriyor. Elon Musk, “Dario haklı” diyor. Sektörün önde gelen isimlerinin aynı anda frene basmaktan söz etmesi küresel YZ hisselerinde satış bile yarattı. OpenAI ardından 2026’da halka açılmayacağını açıkladı. Anthropic ise halka arz hazırlığını sürdürüyor ama aynı zamanda OpenAI’ın yeni modelinin kurumsal pazardaki yükselişine karşı kendi yeni modelini daha erken piyasaya sürmeyi değerlendiriyor. (Reuters)
CAST ve JENERİK
Yapay zekâ dünyasının güç haritasını anlamak için önce OpenAI, Anthropic, Google DeepMind, Nvidia, Microsoft, Amazon ve Meta’nın başındaki insanların kim olduğunu, ardından aralarındaki yatırım ve siyasi etki ağını görmek gerekiyor.
Filmlerde jenerik sonda akar. Bu filmde önce jeneriği okumakta yarar var. Figüran sandığımız bazı insanların aynı anda oyuncu, senarist, yapımcı, dağıtımcı ve eleştirmen koltuğunda oturduğunu görüyorsunuz.
Cast; Dario Amodei, Sam Altman, Elon Musk, Demis Hassabis, Jensen Huang, Mark Zuckerberg, Mustafa Suleyman, Jeff Bezos… Biraz ileride David Sacks, Scott Bessent ve Silicon Valley’nin podcast masasından Beyaz Saray’a uzanan başka isimler de sahneye çıkacak. Çalıştıkları laboratuvarlardan ayrılıp “bu teknoloji bizi öldürebilir” diyen genç araştırmacılar da var.
Ne yapıyorlar; YZ’nin ne kadar hızlı geliştirilmesi gerektiğini, kimin kontrol edeceğini, hangi kurallara tabi olacağını ve verdiği zararın sorumluluğunu kimin taşıyacağını tartışıyorlar.
Mekan; OpenAI, Anthropic, Google DeepMind, Nvidia, Meta, Microsoft, Amazon ve xAI’da; ama aynı zamanda X’te, podcast stüdyolarında, venture-capital fonlarında, Wall Street’te ve Beyaz Saray’da.
Zaman; Laboratuvar çalışanları denetimin modellerin yeteneklerine yetişip yetişemediğini sorguluyor; YZ ajanlarının dış sistemlere girdiği ortaya çıkıyor; yöneticiler yavaşlama çağrısı yaparken IPO ve yatırım baskısı geliştirme yarışını canlı tutuyor. (Reuters)
Ama Neden; Çünkü ortada artık daha iyi chatbot üretme yarışı yok. Para, altyapı, enerji, çip, istihdam, siber güvenlik ve ulusal güç aynı teknolojik sistemin içine girdi.
Nasıl Anlamıyorum; Filmin bence en ilginç sorusu bu. Çünkü birbirine karşı konuştuğunu düşündüğümüz aktörlerin önemli bölümü aynı zamanda birbirinin yatırımcısı, müşterisi, altyapı sağlayıcısı, ortağı ya da siyasi müttefiki.
HER “YZ UZMANI” AYNI YERDEN KONUŞMUYOR
Bazısı gerçekten yıllarını YZ araştırmasına vermiş bilim insanı, bazısı mühendis, bazısı sermaye örgütleyicisi, bazısı platform patronu. Söyledikleri cümlenin ağırlığını anlamak için ne olarak konuştuklarını bilmek gerekiyor.
Dario Amodei, Claude’u geliştiren Anthropic’in kurucu ortağı ve CEO’su. Princeton’da fizik okudu, Stanford’da biyofizik doktorası yaptı; Google ve Baidu’nun ardından OpenAI’de araştırmadan sorumlu başkan yardımcılığına kadar yükseldi. Büyük dil modellerinin geliştirilmesinde ve RLHF çalışmalarında önemli rol oynadı. Dolayısıyla “yavaşlayalım” dediğinde dışarıdan teknoloji yorumlayan bir iş insanından söz etmiyoruz. Model geliştirmiş bir araştırmacı konuşuyor. Bugün ise aynı zamanda dünyanın en değerli özel teknoloji şirketlerinden birini yönetiyor ve serveti Anthropic hisselerinin değerine bağlı olarak milyarlarca dolarla ölçülüyor.
Çelişkiyi görmek için çok beklemek gerekmedi. Amodei sektörün yavaşlamasını istedi. Anthropic ise OpenAI’ın yeni GPT-6 Astra modelinin kurumsal pazarda hızlı yükselişi üzerine yeni modelini planlanandan önce çıkarıp çıkarmamayı tartışmaya başladı. Şirket aynı zamanda dev halka arzına hazırlanıyor. Reuters’ın haberine göre IPO’nun ABD ara seçimleri sonrasına sarkması bile değerlendiriliyor. (Reuters)
Sam Altman, ChatGPT’nin üreticisi OpenAI’ın kurucu ortağı ve CEO’su. Akademik YZ araştırmacısı değil. Stanford’daki bilgisayar bilimi eğitimini tamamlamadan Loopt’u kurdu; daha sonra dünyanın en etkili girişim hızlandırıcılarından Y Combinator’ın başına geçti. Altman’ın ayırt edici yeteneği laboratuvar araştırmasından çok sermayeyi, girişimciyi, teknolojiyi ve siyasi erişimi aynı hedef çevresinde örgütleyebilmesi.
Altman’ı klasik milyarder listeleriyle tarif etmek yanıltıcı. OpenAI’da doğrudan geleneksel kurucu hissesi bulunmadığı biliniyor; servetinin önemli bölümü başka teknoloji yatırımlarından geliyor. Kontrol ettiği ekonomik büyüklüğe bakmak daha anlamlı.
OpenAI geçtiğimiz haziranda ABD’de halka arz için gizli başvuru yaptı; o sırada yaklaşık 1 trilyon dolarlık IPO değerlemesi konuşuluyordu. Ardından Altman bu yıl halka arz olmayacaklarını açıkladı ve YZ’nin insanlığın yok oluşuna yol açmasına ilişkin yüzde 10’luk bir riski bile “kabul edilemez” bulduğunu söyledi. Şirketin kendi projeksiyonlarına göre 2026-2030 arasında 278 milyar dolar nakit yakması bekleniyor.
MUSK: FREN DİYEN YARIŞMACI
Elon Musk, Tesla’nın CEO’su; SpaceX ve YZ şirketi xAI’ın kurucusu, X’in sahibi ve OpenAI’ın ilk kurucularından biri. Forbes’un Eylül 2026 hesabında serveti yaklaşık 900 milyar dolar düzeyinde ve dünyanın en zengin kişisi; rakam piyasa hareketleri nedeniyle günbegün değişiyor. (Forbes)
Musk’ın hikâyedeki yeri özellikle ilginç. Yıllardır YZ’nin varoluşsal risklerinden söz ediyor. 2023’te ileri sistemlerin geliştirilmesine altı aylık ara verilmesi çağrısını imzaladı. Amodei’nin son çıkışına da destek verdi. xAI ile frontier-model yarışının doğrudan içinde. Ekonomistlerin “collective-action problem” dediği şeye işaret ediyor. Ben yavaşlarsam ama rakibim yavaşlamazsa ne olacak?
BİLİM İNSANI, ÇİP PATRONU, PLATFORM SAHİBİ
Jensen Huang, Nvidia’nın kurucu ortağı ve CEO’su; elektrik mühendisi ve kritik altyapı şirketinin patronu. Forbes’un Eylül listesinde yaklaşık 200 milyar dolarlık servetiyle dünyanın ilk on zengini arasında. Nvidia’nın GPU’ları olmadan bugünkü frontier-model yarışının ölçeğine ulaşmak son derece zor. Huang yarış hızlandıkça büyüyen hesaplama ekonomisinin merkezindeki şirketi yönetiyor. Koordineli yavaşlamaya karşı. Şirketleri yaptıklarından sorumlu tutmayı savunuyor fakat hız ile güvenlik arasında zorunlu bir tercih yaratılmasına itiraz ediyor.
Mark Zuckerberg, Facebook’un kurucusu, Meta’nın CEO’su ve şirketin kontrol sahibi hissedarı; Forbes’un Eylül 2026 sıralamasında yine dünyanın en zengin insanları arasında. Meta’nın konumu başka: kendi frontier modellerini geliştiriyor, open-weight yaklaşımını savunuyor, devasa veri ve dağıtım altyapısına sahip ve aynı zamanda rakip YZ şirketleriyle ticari ilişkiler kurabiliyor.
Ve Jeff Bezos, Amazon’un kurucusu ve yönetim kurulu başkanı, uzay şirketi Blue Origin’in kurucusu ve The Washington Post‘un sahibi; Forbes listelerinde 300 milyar dolar civarındaki servetiyle dünyanın en zengin birkaç kişisinden biri. Bezos hikâyede tek bir şapkayla yok: bulut altyapısının kurucusu, Anthropic ekosisteminin ekonomik aktörü, medya sahibi, uzay girişimcisi ve yeniden doğrudan YZ yatırımcısı.
MİLYARDER OLMAYANLAR
Filmin en dramatik repliklerinden bazıları ise milyarderlerden gelmedi.
Bilal Chughtai, Cambridge’de matematik eğitimi aldıktan sonra Google DeepMind’de yapay genel zekânın (AGI) güvenliği ve hizalama, ayrıca yapay zekâ sistemlerinin çalışmasını anlamaya yönelik mekanistik yorumlanabilirlik alanlarında çalışan genç bir araştırma mühendisiydi. Yıllarca YZ sektörünün tepesinde bulunmuş Geoffrey Hinton ölçeğinde bir duayen değil; birkaç yıllık safety (güvenlik) araştırması deneyimine sahip genç bir araştırmacı.
DeepMind’den ayrıldıktan sonra yayımladığı kısa açıklamada YZ’nin bütün insanları öldürme potansiyeli bulunduğuna gerçekten inandığını söyledi. Reuters’ın haberine taşındı; birkaç gün içinde adı küresel YZ tartışmasının parçası oldu. Bir sosyal medya açıklaması bu kadar önemli olabilir mi?
Anthropic’ten ayrılan Jacob Coxon benzer biçimde, şirket içinde YZ geliştiren insanların teknolojinin 10 yıl sona ermeden bütün insanları öldürebileceğine gerçekten inandıklarını söyledi. Anthropic araştırmacısı Evan Hubinger ise iddiayı rakama çevirdi; önümüzdeki 10 yılda YZ’nin insanlığın yok oluşuna yol açması riskini yüzde 10’un üzerinde gördüğünü açıkladı.
Sonra Amodei konuştu. Altman destekledi. Musk destekledi. Başka sektör liderleri tartışmaya katıldı.
NE KİMİN?
Komplo aramaya gerek yok. Yapının kendisi yeterince ilginç.
OpenAI Microsoft’la tarihsel bir stratejik ortaklığa sahip; Amazon, Nvidia, SoftBank, Oracle ve CoreWeave gibi devlerle yatırım, compute ve altyapı ilişkileri kuruyor. Anthropic’in en önemli bulut ortaklarından biri Amazon; fakat Microsoft Azure kullanıyor, Nvidia donanımına dayanıyor ve bu şirketlerle milyarlarca dolarlık karşılıklı yatırım ve satın alma taahhütleri bulunuyor.
Nvidia hemen hepsine çip satıyor, bazılarına yatırım yapıyor. Bulut şirketleri hem YZ laboratuvarlarının tedarikçisi hem yatırımcısı hem de zaman zaman rakibi.
Anthropic’in planlanan halka arzı bunun neredeyse karikatürize edilmiş örneği: Reuters’a göre şirket 2 trilyon dolar civarında değerleme üzerinden 100 milyar dolara kadar sermaye toplamayı hedefliyor ve Nvidia’nın 10 milyar dolara kadar yatırımla “anchor investor” -çapa yatırımcı- olması görüşülüyor. (Reuters)
YZ şirketi güvenlik nedeniyle bütün sektörün yavaşlamasını istiyor. Aynı şirket halka açılıyor. Ona çip satan şirket halka arzına yatırım yapmayı düşünüyor. Aynı çip şirketi rakip laboratuvarlara da donanım sağlıyor.
PODCAST MASASINDAN BEYAZ SARAY’A
2020’de dört Silicon Valley yatırımcısı bir podcast yapmaya başladı: All-In. David Sacks, Chamath Palihapitiya, David Friedberg ve Jason Calacanis kendilerine “Besties” diyor; teknoloji, piyasa, siyaset ve sermayeyi aynı masada konuşuyorlar. Başkanla da “besties”ler.
David Sacks, PayPal’ın eski yöneticilerinden, Yammer’ın kurucusu, Craft Ventures’ın kurucu ortağı, teknoloji yatırımcısı ve All-In’ın dört sunucusundan biri. Trump yönetiminde AI & Crypto Czar olarak görev yaptı; daha sonra bu özel hükümet görevlisi statüsünden ayrıldı ancak Başkan’ın bilim ve teknoloji danışmanlık yapısındaki etkisi devam etti.
Sacks’ın önemi servetinin büyüklüğünden çok rollerinin üst üste binmesinde. Teknoloji şirketlerine yatırım yapıyor, teknoloji hakkında yayın yapıyor, siyasi kampanyalarla ilişki kuruyor ve teknoloji politikasını şekillendiren devlet yapısının içinde yer alıyor.
All-In masasındaki David Friedberg, The Climate Corporation’ın kurucusu ve yatırımcı. O da Başkan’ın bilim ve teknoloji danışma kuruluna girdi. Podcast masasındaki dört kişiden ikisi, Amerikan Başkanına bilim ve teknoloji konusunda tavsiye veren yapının içinde.
KİM KİMİ DİNLİYOR?
Bilim insanı var, mühendis var, CEO var, dünyanın en zengin insanı var, venture capitalist var, podcast yayıncısı var, Hazine Bakanı var; birkaç yıllık deneyime sahip genç araştırmacı var. Daha önemlisi, aynı insan bazen bu rollerin birkaçını aynı anda oynuyor.
Okuduklarımı anlamak için YZ medya okuryazarlığına soyundum. Duyduğumuz cümlenin doğru olup olmadığını tartışmadan önce kimin söylediğini, nereden söylediğini ve hangi ekonomik ya da kurumsal yapının içinde söylediğini bilmek gerekiyor. Bunu bilim insanı olarak mı söylüyor, şirketinin CEO’su olarak mı? Yatırımcı olarak mı, rakip olarak mı, müşterisi olarak mı? Başkanın danışmanı olarak mı?
- “YZ bizi öldürebilir” diyen kim?
- “Yavaşlayalım” diyen kim?
- “Durmayalım” diyen kim?
- “Bizi düzenleyin” diyen kim?
- “Mevcut hukuk yeter” diyen kim?
- Kontrol kimde?
- Kontrolü elinde tuttuğunu söyleyen kim ve kime bağlı?
